Jajko Faberge – cena, historia i wartość kolekcjonerska

Cena jajka Fabergé może wynosić od około 150 tysięcy złotych za współczesny gdański egzemplarz do nawet 100 milionów dolarów za najrzadsze dzieła cesarskie. O wartości decydują pochodzenie, autentyczność, materiały, stan zachowania i obecność oryginalnej niespodzianki. Historia tych przedmiotów sięga dworu Romanowów, a każdy zachowany okaz ma własne losy.

Od czego zależy cena jajka Fabergé?

Jajka Fabergé nie tworzą jednolitej grupy cenowej. Współczesne obiekty inspirowane dawną marką mogą kosztować setki tysięcy złotych, natomiast cesarskie prezenty z lat 1885–1917 osiągają na aukcjach dziesiątki milionów dolarów.

Największe znaczenie ma udokumentowane pochodzenie. Przedmiot związany z rodziną Romanowów, opisany w katalogach i przechowywany przez znane kolekcje, otrzymuje wycenę zupełnie inną niż dekoracyjne jajko bez dokumentacji. Liczą się także 18-karatowe złoto, emalia, platyna, rubiny, szafiry, perły, nefryt oraz diamenty.

Równie istotny pozostaje mechanizm ukryty we wnętrzu. Zegarek, ruchomy ptak, miniaturowy powóz albo portret członków rodziny carskiej podnoszą wartość, zwłaszcza gdy zachowały się w oryginalnym stanie. Certyfikat autentyczności pomaga, lecz sam dokument nie zastępuje badań materiału, analizy wykonania i weryfikacji proweniencji.

Cena jajka Fabergé wynika przede wszystkim z połączenia rzadkości, historii, jakości wykonania i potwierdzonego pochodzenia, a nie tylko z masy użytego złota.

Gdańskie jajo Fabergé – ile kosztuje?

Gdańskie jajo Fabergé wyprodukowane przez firmę Victor Mayer jest przykładem obiektu współczesnego, lecz silnie nawiązującego do tradycji dawnego domu jubilerskiego. Egzemplarz wykonano z 18-karatowego złota i ozdobiono rubinami oraz bursztynem. Na aukcji jego cena przekroczyła 34 tysiące euro, czyli około 150 tysięcy złotych.

Według opisu na świecie powstało jedenaście podobnych obiektów. Tylko dwa mają 18-karatowe złoto oraz tarczę z herbem. Jeden z nich znajduje się w Muzeum Bursztynu w Gdańsku, dlatego dostępny na rynku egzemplarz należy do bardzo rzadkich.

W 2008 roku ten sam przedmiot wyceniano na 28 tysięcy euro. Dołączony certyfikat autentyczności, książka Fabergé Eggs by Victor Mayer oraz lakierowana skrzynia z drewna burlowego zwiększają kompletność zestawu, choć wartość książki – około 300 dolarów – pozostaje niewielka wobec ceny jaja.

Jak powstały pierwsze jaja Fabergé?

W 1885 roku car Aleksander III zamówił u Petera Carla Fabergé wielkanocny prezent dla Marii Fiodorowny. Pierwsze cesarskie jajko miało białą emaliowaną powierzchnię, przypominającą skorupkę. W środku umieszczono złotą kurkę z rubinowymi oczami, miniaturową koronę oraz wisior z rubinem.

Pomysł na formę nie powstał całkowicie od zera. Fabergé inspirował się jajem przechowywanym na zamku Rosenborg w Kopenhadze, co nawiązywało do duńskiego pochodzenia carycy. Prezent spodobał się tak bardzo, że zamawianie kolejnych pisanek stało się tradycją dworu.

W latach 1885–1917 pracownie przygotowały według różnych zestawień od 67 do 71 jaj w kształcie pisanki. Około 52 wykonano dla rodziny carskiej. Każdy projekt powstawał nawet przez dwa lata, a nad jego realizacją pracowali złotnicy, emalierzy, grawerzy, malarze miniatur i zegarmistrzowie.

Co znajdowało się w środku?

Niespodzianka była częścią koncepcji, a nie zwykłą ozdobą. W jajach umieszczano zegarki, korony, powozy, portrety, śpiewające ptaki i ruchome figurki. W przypadku Trzeciego jajka cesarskiego z 1887 roku wewnątrz znalazł się złoty zegarek marki Vacheron Constantin.

Jajo koronacyjne kryło miniaturową replikę cesarskiego powozu. Model miał niespełna 10 centymetrów długości, ruchome koła, otwierane drzwi i działające amortyzatory. Tak precyzyjne elementy pokazują, dlaczego wycena nie może opierać się wyłącznie na cenie kruszcu.

Najdroższe jaja Fabergé na rynku kolekcjonerskim

Rekordowe kwoty dotyczą przede wszystkim obiektów o cesarskiej proweniencji oraz nielicznych jaj stworzonych dla arystokratycznych rodzin. Wysokie ceny wynikają też z historii sprzedaży, rozpoznawalności właścicieli i wieloletnich poszukiwań zaginionych dzieł.

Trzecie jajko cesarskie przez lata uznawano za zaginione. Odkryto je ponownie w 2012 roku, a informację ujawniono dwa lata później. Wycena sięga około 33 milionów dolarów, choć właściciel dzieła nie został publicznie wskazany.

Jajo Rotszyldów wyróżnia się tym, że nie powstało na zamówienie Romanowów. W 1902 roku wykonano je jako prezent zaręczynowy. O pełnej godzinie z wnętrza wyskakuje wysadzany diamentami kogucik, który porusza skrzydłami i głową przez około 15 sekund.

Jajo koronacyjne stworzyła pracownia z myślą o koronacji Mikołaja II i Aleksandry Fiodorowny. Obecnie znajduje się w kolekcji Wiktora Wekselberga, który posiada około 15 jaj Fabergé. W przypadku tego obiektu spotyka się rozbieżne wyceny – od około 18 milionów do nawet 100 milionów dolarów.

Jak sprawdzić autentyczność i wartość?

Sam napis Fabergé nie przesądza o pochodzeniu. Na rynku występują zarówno historyczne dzieła pracowni, jak i późniejsze kreacje sygnowane nazwą marki. Różnica może oznaczać miliony dolarów.

Przy ocenie obiektu analizuje się kilka elementów:

• proweniencję, czyli udokumentowaną historię własności,
• znaki probiercze złota, platyny i pracowni,
• technikę emaliowania, grawerowania oraz montażu kamieni,
• stan mechanizmu i kompletność niespodzianki,
• zgodność wymiarów oraz materiałów z katalogami,
• opinie niezależnych instytucji i dokumenty aukcyjne.

Znaczenie ma także stan zachowania. Pęknięta emalia, brak elementu mechanizmu, wymienione kamienie albo naprawy bez dokumentacji obniżają cenę. Z drugiej strony dobrze udokumentowana konserwacja nie musi szkodzić wycenie, szczególnie przy obiektach mających ponad sto lat.

Certyfikat autentyczności jest punktem wyjścia. W przypadku drogich obiektów potrzebne są także badania materiałowe, analiza znaków probierczych i porównanie z archiwalnymi opisami.

Co zmieniła rewolucja bolszewicka?

Rewolucja bolszewicka w 1917 roku przerwała działalność pracowni i zmusiła Carla Fabergé do opuszczenia Rosji. Firma zatrudniała wtedy około 700 osób. Znaczna część carskich przedmiotów została skonfiskowana, wywieziona lub sprzedana za kwoty nieodpowiadające ich dzisiejszej wartości.

W latach 30. XX wieku Józef Stalin sprzedał czternaście jaj, uzyskując za każde około 400 dolarów. Siedem cesarskich egzemplarzy nadal uznaje się za zaginione. Historia odnalezienia jaja z 1887 roku, kupionego na targu staroci za 14 tysięcy dolarów, pokazuje, jak wiele zależy od właściwej identyfikacji.

Współczesne wydania również trafiają do kolekcjonerów. Fabergé x 007 Octopussy Egg powstało w serii ograniczonej do 50 numerowanych sztuk, z okazji 60-lecia filmów o Jamesie Bondzie. Obiekt ma 8,4 centymetra wysokości, wykonano go z 18-karatowego żółtego złota, zielonej emalii guilloché i ozdobiono 180 diamentami o łącznej masie 1,49 ct.

W środku umieszczono złotą ośmiornicę z diamentowymi przyssawkami. To współczesny artefakt kolekcjonerski, którego cena zależy od limitu produkcji, numeru egzemplarza, kompletności zestawu i jakości wykonania, a nie od związku z dworem Romanowów.